Δημιουργώντας συνθήκες Διαφάνειας

Εκτύπωση
PDF

Ομιλία του Υπουργού Υποδομών Μεταφορών & Δικτύων Δημήτρη Ρέππα, στην ημερίδα της ΜΚΟ «Διεθνής Διαφάνεια – Ελλάς», με θέμα: «Κράτος και Διαφθορά: Δημιουργώντας συνθήκες Διαφάνειας» (Δευτέρα, 19 Απριλίου 2010, Ξενοδοχείο Μεγάλη Βρετανία- Αίθουσα Ballroom)

Η ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΣΤΙΣ ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΕΣ & ΕΡΓΑ-
Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑΣ

Α) Σύμφωνα με προχθεσινό δημοσίευμα το έγκυρο Αμερικανικό Ινστιτούτο Μελετών Brookings Institution σε μελέτη του συμπεραίνει ότι το ελληνικό κράτος χάνει κάθε χρόνο 20 δισ. ευρώ εξαιτίας της διαφθοράς, δηλαδή 8% του ΑΕΠ.
Η Ελλάδα στερείται πόρων που είναι απαραίτητοι για να επιβιώσει σήμερα και να προοδεύσει το μέλλον. Είναι λοιπόν «πλοίο που έχει καταστεί ανίκανο προς πλουν;» όπως κατά τον Ηρόδοτο ορίζεται η έννοια του ρήματος διαφθείρω;

Η διαφθορά αποτελεί αναμφίβολα συστατικό της λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης, μια μορφή παθογένειας κατά την άσκηση της εξουσίας. Είναι ο εχθρός που αποδιαρθρώνει τις δημοκρατικές δομές της πολιτείας. Γιγαντώνοντας το συναίσθημα της αδικίας και επιβαρύνοντας υπέρμετρα και επιζήμια τους φορολογούμενους πολίτες, τελικώς οι συνέπειες της διαφθοράς αποκλείουν κάθε προοπτική ανάπτυξης και προόδου σε μια χώρα, ενώ αποσυντονίζουν τη σχέση εμπιστοσύνης κράτους – πολίτη αποτρέποντας τη δημιουργία ενός πολύτιμου κοινωνικού κεφαλαίου και απειλώντας ευθέως την κοινωνική συνοχή.
Σήμερα η κρατική εξουσία δεν είναι μονολιθική και μονοσήμαντη: Διαχέεται και τέμνεται σε πολλά επίπεδα και φορείς. Είναι η συμπύκνωση συναινέσεων αλλά και διαφωνιών και συγκρούσεων οι οποίες κατά κανόνα διαθέτουν συνταγματική νομιμοποίηση. Συνεπώς και τα φαινόμενα της διαφθοράς που, στην ουσία, αποτελούν μορφές δυσλειτουργίας του εκάστοτε πολιτικού συστήματος, έχουν α) πολιτικό, β) κοινωνικό, γ) οικονομικό χαρακτήρα και δ) αξιακό και ηθικό χαρακτήρα.
α) Πολιτικό: Ως αίτια της διαφθοράς εντοπίζονται σε πρώτο βαθμό η ανομία ή/ και η πολυνομία, καθώς και η κακοδιοίκηση. Απώτερη αιτία πάντως του φαινομένου είναι η ανισοκατανομή της οικονομικής και πολιτικής δύναμης μεταξύ των κοινωνικών στρωμάτων, δηλαδή η συγκέντρωση της εξουσίας στα χέρια των λίγων.
Για αυτό η εξάλειψη της διαφθοράς συνεπάγεται την καταπολέμηση της φτώχειας και την ενδυνάμωση των πολιτικών δικαιωμάτων. Αντίθετα η ανυπαρξία χρηστής διοίκησης και ο εκμαυλισμός της δημοκρατικής συνείδησης δημιουργούν υποδόριους κινδύνους για τη σπατάλη του δημοσίου χρήματος, την αστοχία των πολιτικών και προγραμμάτων και τον εκφυλισμό των ανθρωπίνων σχέσεων.
β) Κοινωνικό: Aς μην εθελοτυφλούμε, όλα τα κακά που απορρέουν από την διαφθορά οφείλονται στο ίδιο σύστημα που την γεννάει.
Γινόμαστε πιο συγκεκριμένοι: κάθε οικονομικός φορέας, ή/και τα στελέχη του, επιδιώκει να προσεταιριστεί κρατικά στελέχη σε καίριες θέσεις ώστε να εξασφαλίζει ευνοϊκή μεταχείριση (ανάθεση συμβάσεων, ελαστική επίβλεψη και παραλαβές, ανοχή σε υπερβάσεις, μη εφαρμογή διατάξεων σχετικά με την επιβολή κυρώσεων εξαιτίας της μη ανταπόκρισης σε συμβατικές υποχρεώσεις, κ.λπ.). Για τον λόγο αυτόν ένας φορέας είναι συνήθως πρόθυμος, όχι μόνο να ανεχτεί αλλά και να καλλιεργήσει τη διαφθορά. Είναι όμως εντελώς αντίθετος σε αυτήν και γίνεται πρόθυμος να συμβάλει στην καταπολέμηση της διαφθοράς, εάν αυτή ευνοεί τους ανταγωνιστές του (που εύλογα θα επιδιώξουν να μετέλθουν στις ίδιες μεθόδους και … συγκυριακά ή μόνιμα, θα επιτύχουν). Πολύ περισσότερο, είναι πρόθυμος να την καταπολεμήσει όταν αυτή αρχίζει να πλήττει τον ίδιο τον οργανισμό του όταν στελέχη που διαφθείρουν τους δημόσιους λειτουργούς αρχίζουν να διαφθείρονται και τα ίδια και να «κλέβουν» και την ίδια την επιχείρησή τους και τους μετόχους της.
Το ίδιο συμβαίνει και με την άλλη πλευρά της διαφθοράς: Όσο ένα στέλεχος της διοίκησης μπορεί να μεγιστοποιεί τα οφέλη του όντας το ίδιο διεφθαρμένο και έχοντας, μόνο αυτό, την δυνατότητα να απολαύσει τα σχετικά οφέλη, .. έχει καλώς. Όταν όμως η διαφθορά γενικεύεται η επιδίωξη της κατάκτησης θέσεως ευθύνης με στόχο την συμμετοχή στο σύστημα διαφθοράς εντείνεται, οι αντιθέσεις διευρύνονται και τότε το σύστημα αν δεν συμπεριλάβει όλους τους συμμετέχοντες γίνεται «δώρο – άδωρο»για τον ίδιο τον διεφθαρμένο.
γ) Οικονομικό: Το πρόβλημα σε κάθε περίπτωση και ιδιαίτερα όταν η διαφθορά γενικεύεται, αποτελεί τροχοπέδη στη συνολική αναπτυξιακή διαδικασία καθώς αναδεικνύεται σε σημαντικό παράγοντα αποθάρρυνσης κάθε επενδυτικής δραστηριότητας. Ουδείς πιστεύει ότι τηρούνται κανόνες αντικειμενικοί. Και έτσι προσχωρεί σε έναν τρόπο λειτουργίας που προσιδιάζει στην ανομία και τη διαφθορά.
Τα αλλεπάλληλα οικονομικά και πολιτικά σκάνδαλα που συγκλόνισαν τη χώρα μας, έχουν πλήξει σοβαρά την αξιοπιστία της. Η Ελλάδα κατρακύλησε, ως γνωστό, από την 57η στην 71η θέση του παγκόσμιου δείκτη αντίληψης της διαφθοράς, ενώ είναι μαζί με τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία στην τελευταία θέση των «27». Στο εσωτερικό, δε, η αξιοπιστία της πολιτικής και των πολιτικών βρίσκεται στο ναδίρ της.
δ) Αξιακό και Ηθικό: πέρα από μια άλλη πολιτική χρειάζεται και μια άλλη αντίληψη για την πολιτική. Θα ήταν ορθό και επιθυμητό κάθε ένας να θέτει και τα ηθικά όρια της δύναμής του. Δυστυχώς σε πάρα πολλές χώρες η κοινωνία, σε όλες της τις μορφές (άτομα, θεσμικοί φορείς, παράγοντες που επωφελήθηκαν ή/ και επωφελούνται εκ συστήματος από τη διαφθορά) μόνον όταν φθάσει σε οριακές καταστάσεις για την συνολική λειτουργία του συστήματος είναι πρόθυμη και τότε ωθεί αποφασιστικά στην λήψη μέτρων εξάλειψης ή τουλάχιστον ουσιαστικού περιορισμού του προβλήματος.
Από τα πράγματα φαίνεται ότι στη χώρα μας αυτά τα όρια έχουν ξεπεραστεί. Καταγράφεται βελτίωση των δεικτών «ανοχής» στη διαφθορά που παρουσιάζονται στις μετρήσεις που πραγματοποιεί η οργάνωσή σας. Το γεγονός αυτό δημιουργεί αισιοδοξία ότι επί τέλους θα έχουν αποτέλεσμα τα μέτρα καταπολέμησης της διαφθοράς, με τη συμβολή και την ενεργό εμπλοκή των πολιτών.
Δε χωρεί συζήτηση, η πατρίδα μας έχει ανάγκη ενός νέου μοντέλου βιώσιμης ανάπτυξης που θα κυριαρχούν η διαφάνεια, η λογοδοσία και η ακεραιότητα. Που θα δημιουργεί υπεραξίες για το σύνολο των πολιτών.
Β) Βέβαια ο πόλεμος κατά της διαφθοράς είναι μακρύς και επίπονος. Κατά αρχάς πρέπει να αποσυνδεθεί από αφηρημένες έννοιες και κατηγορίες και να αναχθεί σε συγκεκριμένες καταστάσεις. Πρέπει να παύσει να αποτελεί έκφραση οίκτου για τα θύματα και να μετατραπεί σε ένα διαρκές πρόσταγμα για αποτελεσματική δράση.
Τα συνήθη εμπόδια που βρίσκει κανείς μπροστά του και πρέπει να υπερβεί, είναι κυρίως η απροθυμία των αρμοδίων οργάνων για αποτελεσματική δράση, η ανυπαρξία κατάλληλης και επαρκούς τεχνογνωσίας για την παρεμπόδιση της διαφθοράς, η αποξένωση των πολιτών από την πολιτική, αφού προηγουμένως η πολιτική έχει απολέσει το βασικό γνώρισμά της, την ιδιότητα του Δημόσιου.
Βασικό μέσο καταπολέμησης της διαφθοράς, ανάδειξης της διαφάνειας και ευαισθητοποίησης των πολιτών αποτελεί η Γνώση και η Κοινωνικοποίηση της Πληροφορίας.
Προϋπόθεση κοινωνικοποίησης της γνώσης είναι η ίδια η πρόσκτησή της και συγκέντρωσή της. Η λέξη κλειδί είναι η Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση. Η εν γένει λειτουργία της πολιτείας πρέπει να περιλαμβάνει τρεις διακριτές διαδικασίες. α) τη δημόσια γνωστοποίηση των στοιχείων, β) την ουσιαστική κοινωνική διαβούλευση, γ) τη σε βάθος αποκέντρωση και την κοινωνική λογοδοσία.
Γ) Έχω ξαναπεί πως για την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ το «Δ» της Δημοκρατίας ταυτίζεται με το «Δ» της Διαφάνειας, της Διαβούλευσης, του Δημοσίου συμφέροντος. Σε αυτή την κατεύθυνση, το Υπουργείο Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων έχει αναλάβει έναν πολύ σημαντικό ρόλο. Από την πρώτη στιγμή της ανάληψης των καθηκόντων μας ξεκινήσαμε τις δράσεις μας στην κατεύθυνση της καθιέρωσης της διαφάνειας, της αξιοπιστίας, της ενίσχυσης των δικτύων εμπιστοσύνης και την στήριξη του κοινωνικού κεφαλαίου. Όλη αυτή η εργασία δείγμα της οποίας με αφορμή το συνέδριό σας παρουσιάζουμε σήμερα γίνεται με μέθοδο, γνώση του αντικειμένου, ρεαλισμό, προσήλωση σε στόχους μακρίά από κάθε διάθεση εντυπωσιοθηρίας που μπορεί να οδηγήσει σε ένα πανηγυρικό – εφήμερο κυνήγι μαγισσών χωρίς πρακτικό αποτέλεσμα..
Δ) Τα κυριότερα μέτρα που παίρνουμε είναι τα παρακάτω:
1. Καθιέρωση Συστήματος Επιτελικής Παρακολούθησης Έργων και Προμηθειών
Ενεργοποιήθηκε σύστημα Επιτελικής Παρακολούθησης των Έργων, του Υπουργείου μας. Ήδη αναρτούμε τα δεδομένα του συστήματος επιτελικής παρακολούθησης στο διαδίκτυο και παρέχουμε πρόσβαση σ’ αυτά σε κάθε ενδιαφερόμενο.
Έχουμε την γνώση ότι οι τρόποι απόκρυψης μιας πληροφορίας ποικίλουν: Μπορείς να μην την συλλέξεις καν, … μπορείς, ενώ την διαθέτεις να την αποκρύψεις, … μπορείς όμως εξ ίσου καλά να την συγχωνεύσεις με ένα πλήθος άλλων πληροφοριών που κάνει αδύνατη την επισήμανσή της και αξιολόγησή της. Για τον λόγο αυτό προσπαθούμε να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί στα βήματά μας και απολύτως αξιόπιστοι στα δεδομένα μας. Γνωρίζουμε ότι θα αντιμετωπίσουμε ποικίλες αντιδράσεις είμαστε όμως σε θέση να τις αντιμετωπίσουμε αφ’ ενός μεν γιατί γνωρίζουμε τον τρόπο αφ’ ετέρου δε γιατί είμαστε αποφασισμένοι να επιβάλουμε τη λειτουργία του συστήματος ώστε να πείσουμε μέσω των αποτελεσμάτων του για την χρησιμότητά του.
Αυτή η Επιτελική Παρακολούθηση Έργων υπηρετεί δύο σκοπούς: Αφενός την κατά κυριολεξία διαφάνεια, αφού τα ουσιώδη στοιχεία της εξέλιξης κάθε έργου αναρτώνται στο διαδίκτυο, και αφετέρου τη συγκέντρωση με σύγχρονο και επιστημονικό τρόπο αξιόπιστων στοιχείων για την παρακολούθηση και τη βελτιωτική παρέμβαση στην εξέλιξη συμβάσεων έργων και υπηρεσιών. Με το Σ.Ε.Π. υπερκαλύπτουμε την πρόταση της Οργάνωσής σας για την υποβολή τακτικών τριμηνιαίων εκθέσεων προόδου για κάθε έργο.
2. Θεσμικές Παρεμβάσεις
Τις διακρίνουμε σε δύο κατευθύνσεις:
Ενεργοποίηση υφισταμένων – διαθέσιμων Θεσμών
Είμαστε αποφασισμένοι να ενεργοποιήσουμε θεσμούς που αποτρέπουν ή αποθαρρύνουν την διαφθορά. (Γιατί δεν πάσχουμε από έλλειψη θεσμών αλλά από έλλειψη εφαρμογής τους).
Αναφέρουμε ενδεικτικά:
α) Έχει προταθεί από την οργάνωσή σας ο περιορισμός των υπερβάσεων κόστους στο 20% του συμβατικού προϋπολογισμού.
Μέσω των παρ. 1 και 3, του 57ου άρθρου, του ν. 3669/ 08, απαγορεύεται οποιαδήποτε υπέρβαση του κόστους, πέραν της απορρόφησης του κονδυλίου για απρόβλεπτα, που έχει ούτως ή άλλως συμπεριληφθεί στο συμβατικό κόστος και που αυτό περιορίζεται σε ύψος 9 έως 15 τοις εκατό της συμβατικής δαπάνης για εργασίες, εκτός εάν αυτή οφείλεται σε «απρόβλεπτες περιστάσεις» (για τις οποίες μάλιστα ορίζονται ρητά οι προϋποθέσεις χαρακτηρισμού τους).
Δυστυχώς τα στοιχεία που συγκεντρώνουμε δείχνουν ότι μέσω της διάταξης αυτής δεν έχουν περιοριστεί πραγματικά οι υπερβάσεις.
Είμαστε αποφασισμένοι να αντιμετωπίσουμε αυτό το πρόβλημα που παραλάβαμε στο πλαίσιο όσων προαναφέραμε με διαχείριση των παλαιών προβλημάτων και αυστηρή προσήλωση στην τήρηση των προβλέψεων του νόμου στο μέλλον.
Για τον σκοπό αυτό μετά την αξιολόγηση των στοιχείων που συγκεντρώνονται αποστέλλονται συγκεκριμένες οδηγίες για την μελλοντική διαχείριση ενώ παράλληλα δραστηριοποιείται κατάλληλος διαρκής ελεγκτικός μηχανισμός με αναβάθμιση του σώματος επιθεωρητών Δ.Ε.
Παράλληλα μέσω της επικείμενης αναθεώρησης του νομοθετικού πλαισίου θα αντιμετωπιστούν οι λόγοι που οδηγούν στην καθιέρωση αυτής της απαράδεκτης πρακτικής των συμπληρωματικών συμβάσεων ως περίπου αναγκαίου κακού στην εκτέλεση των έργων.
β) Έχει προταθεί από την Οργάνωσή σας η καθιέρωση ενός «Τειρεσία» που θα παρακολουθεί την δράση των εργοληπτών Δημοσίων Έργων και θα επιβάλει κάποιες ποινές.    
Προφανώς θα πρέπει να αναφερθούμε σε πειθαρχικές ποινές, παράλληλα με τις όποιες ποινικές ευθύνες, καθ’ ότι η ποινική δικαιοσύνη έχει τα δικά της ιδιαίτερα κριτήρια και ρυθμούς με τους οποίους κινείται (… στρέφεται κατά προσώπων, … πρέπει να αποδειχτεί δόλος και ίδιον όφελος, … κινείται με ιδιαίτερα αργούς ρυθμούς …).
Η απόφαση ότι κάθε περίπτωση διαφθοράς παραπέμπεται στην δικαιοσύνη («…. Όποιος έχει στοιχεία στον εισαγγελέα …!!»), ακόμα και αν είναι ειλικρινής και ακολουθηθεί κατά γράμμα είναι, χρήσιμη μεν, αλλά εντελώς ανεπαρκής. Αυτό διότι η δικαιοσύνη είναι υποχρεωμένη αφ’ ενός, να διαπιστώνει παραβίαση του νόμου, ενώ η διαφθορά κατά κανόνα υποκρύπτεται σε, κατά τα άλλα, νομότυπες αποφάσεις και ενέργειες και αφ’ ετέρου να στηρίζεται σε πολύ συγκεκριμένες αποδείξεις (η αμφιβολία είναι υπέρ του κατηγορουμένου). Από την άλλη είναι υποχρεωμένη να ασχολείται και με περιπτώσεις κακόβουλων καταγγελιών, ακόμα και όταν εκ των πραγμάτων δεν προκύπτει η δυνατότητα απόδειξης διαφθοράς (ολοφάνερο όφελος ή κάλυψη ανάγκης, εύλογο τίμημα, οικονομικό αντικείμενο κάτω από την «κρίσιμη μάζα» που επιτρέπει την απόσπαση μέρους …!!!).
Για τους ίδιους λόγους και ο κατασταλτικός (εκ των υστέρων) έλεγχος από Όργανα της Δικαιοσύνης είναι το ίδιο αναποτελεσματικός. Ανάλογη είναι και η εμβέλεια του προληπτικού ελέγχου από Όργανα του Δικαστικού συστήματος (που εκ των πραγμάτων γέρνει υπέρ του ελέγχου νομιμότητας, ενώ ο έλεγχος σκοπιμότητας μόνο σε μικρό βαθμό μπορεί να ασκηθεί).
Τα άρθρα 81 έως 92 του ν. 3669/08, αναφέρονται στην Πειθαρχική παρακολούθηση της δράσης Εργοληπτικών Επιχειρήσεων και των στελεχών τους και παρέχουν την δυνατότητα επιβολής ποινών (προσωρινός αποκλεισμός από συμβάσεις μέχρι και διαγραφή από τα μητρώα) και προστίμων (από 300.000 έως 1.500.000 €).    
Στο θεσμικό πλαίσιο προβλέπεται η δυνατότητα αποκλεισμού από τις διαδικασίες ανάθεσης δημόσιας σύμβασης, οποιουδήποτε έχει περιπέσει σε βαρύ πειθαρχικό παράπτωμα.    
Διατίθεται κατά συνέπεια ένα σημαντικό θεσμικό οπλοστάσιο.   
Το ερώτημα που τίθεται είναι σε ποιο βαθμό έχουν τύχει πρακτικής εφαρμογής οι συγκεκριμένες διατάξεις. Το συμπέρασμα από τα στοιχεία που συγκεντρώνονται είναι πως δεν έχει γίνει τίποτε αξιόλογο.   
Είμαστε αποφασισμένοι να βάλουμε σε εφαρμογή τις συγκεκριμένες διατάξεις, μεθοδικά και συστηματικά με σαφείς διαδικασίες που αυτή τη στιγμή ολοκληρώνουμε την διαμόρφωσή τους.
γ) Έχει προταθεί από την Οργάνωσή σας η θέσπιση διαδικασίας μειοδοσίας με μηχανικό τρόπο, μέσω διαδικτύου.
Από το Ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για τις δημόσιες συμβάσεις, που έχει ενσωματωθεί στο Εθνικό Δίκαιο προβλέπονται και περιγράφονται:    
Το «Δυναμικό σύστημα αγορών» και o «Ηλεκτρονικός πλειστηριασμός»
Από τα στοιχεία που συγκεντρώνουμε προκύπτει ότι δεν έχουν σχεδόν ποτέ εφαρμοστεί μέχρι σήμερα στα πλαίσια του Υπουργείου μας (αμφίβολο εάν έχουν εφαρμοστεί γενικά στη Χώρα εκτός εξαιρέσεων). Διερευνούμε την δυνατότητα άμεσης εφαρμογής, ιδιαίτερα του «Ηλεκτρονικού Πλειστηριασμού» (εφ’ όσον το δυναμικό σύστημα αγορών συνάδει κυρίως με συμβάσεις προμηθειών) στην ανάθεση κάποιων κατηγοριών συμβάσεων Έργων ή Υπηρεσιών στο Υπουργείο μας και τις προοπτικές περαιτέρω διεύρυνσης της χρήσης του.    
Διερευνούμε τηη αξιοποίηση στελεχών και οργάνων που διαθέτουν τον εξοπλισμό και την τεχνογνωσία, που μπορούν και διατίθενται να πρωτοτυπήσουν, καθιερώνοντας νέες διαδικασίες, συμβατικά τεύχη, πρακτικές κ.λπ., πράγματα που δεν είναι ιδιαίτερα εύκολα.
Αναφέραμε πράγματα που με την ισχύουσα νομοθεσία μπορούμε να τα βελτιώσουμε.

3.    Διαμόρφωση νέου Θεσμικού πλαισίου
Προωθούμε την συνολική επισκόπηση και αναμόρφωση πλαισίου για τις δημόσιες συμβάσεις έργων και Υπηρεσιών (μια διαδικασία που πρόκειται να τεθεί σε διαβούλευση μέχρι τις αρχές Μαϊου και να γίνει νόμος του κράτους μέχρι το τέλος του καλοκαιριού). Έχουμε στρέψει την προσοχή μας στα ακόλουθα:
•    Θα συμπεριληφθεί ρητά στις αιτίες πειθαρχικής δίωξης ο χρηματισμός και η διαφθορά (σήμερα στο 82ο άρθρο του νόμου, όπου αναφέρονται οι περιπτώσεις που … «ιδίως» αποτελούν αιτίες πειθαρχικής δίωξης, δεν αναφέρονται αυτές οι ξορκισμένες λέξεις …).    
•     Θα συμπεριληφθεί στις πειθαρχικές ποινές και η υποχρεωτική έκπτωση και αποξένωση από σύμβαση που ανατέθηκε μέσω τέτοιων μεθόδων.    
•     Θα προβλεφθεί η αυτοδίκαιη επέκταση της ποινής στον οικονομικό φορέα – εργοληπτική επιχείρηση, όταν ελέγχεται πειθαρχικά και τιμωρείται στέλεχός της.    
•     Διερευνάται η κατάργηση του ανωτάτου ορίου στα πρόστιμα ή ο συσχετισμός του με το συμβατικό αντικείμενο, ώστε να καταστεί ιδιαίτερα «ακριβή» η διαφθορά για τον οικονομικό φορέα που την προωθεί. Εδώ πρέπει να τηρηθεί μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στις πολύ χαμηλές ποινές που θα ενσωματωθούν στο κόστος και θεωρείται εύλογη η καταβολή τους (κάτι σαν παραβίαση αγορανομικής διάταξης) και στις πολύ υψηλές – εξοντωτικές ποινές που θα καθιστούν το αρμόδιο για την υποβολή όργανο ή φορέα ιδιαίτερα διστακτικό στο να τις επιβάλει.    

•     Θα θεσμοθετηθεί η υποχρεωτική δημοσιοποίηση των ποινών.

•    Περιορισμός της διάχυσης της ευθύνης και προσωποποίησή της σε μικρό αριθμό στελεχών, στων οποίων την επιλογή μπορούν ευκολότερα να εφαρμοστούν αξιοκρατικά κριτήρια και να παρακολουθηθεί η συμπεριφορά και εξέλιξή τους (μέσω πόθεν έσχες, κοινωνικής μαρτυρίας … κ.λπ.).
•    Παρεμβάσεις στο θεσμικό πλαίσιο τόσο πρώτον του προγραμματισμού των Έργων (προϋπόθεση έναρξης διαδικασίας ανάθεσης η τεκμηρίωση της ένταξης Έργου στα πλαίσια Εθνικού αναπτυξιακού σχεδίου ή η κάλυψη πραγματικής κοινωνικής ανάγκης, τεκμηρίωση της «ανταποδοτικότητας»), δεύτερον: στις προϋποθέσεις έναρξης της διαδικασίας (επίπεδο ωριμότητας, πληρότητα εγγύηση μελετών) αλλά και, τρίτον: στο σύστημα ανάθεσης (κλειστό τίμημα με εγγύηση αποτελέσματος). Ενδεχομένως καθιέρωση προδιακηρυχτικού σταδίου ανάλογου με την σημερινή, μη υποχρεωτική, δημόσια διαβούλευση επί μιας Διακήρυξης. Επέκταση της διαβούλευσης και επί του προτεινόμενου συστήματος ανάθεσης που αρμόζει στο συγκεκριμένο έργο, συγκυρία κ.λπ. (πριν την διακήρυξη).
4.    Κεντρική Αρχή Ανάθεσης Έργων - Υπηρεσιών
Μια βασική τομή που εμπεριέχει την υιοθέτηση περισσοτέρων της μιας από τις προτάσεις σας είναι η δημιουργία Κεντρικής Αρχής για την ανάθεση των έργων των μελετών και των υπηρεσιών του Υπουργείου μας.
Η Αρχή αυτή όπως διαμορφώνεται από την μέχρι στιγμής επεξεργασία της βασικής ιδέας που θα τεθεί σε διαβούλευση έχει ως προς τη σύσταση και την αυτονομία της λειτουργίας της, τα χαρακτηριστικά ανεξάρτητης αρχής.
Θα λειτουργήσει παράλληλα με τα θεσμοθετημένα όργανα της πολιτείας (Ελεγκτικό Συνέδριο, κλπ.) και θα έχει την ευθύνη για τη διενέργεια της διαδικασίας ανάθεσης, την επιτελικού χαρακτήρα παρακολούθηση, την επιβολή κυρώσεων και διαμόρφωση ενός Τειρεσία Συμβάσεων, την επιτήρηση της επιβολής των ποινών και την εποπτεία της παραλαβής των έργων.

Στον ρόλο της Κεντρικής Αρχής ενσωματώνουμε όλη την φιλοσοφία του Συμφώνου Ακεραιότητας της Δ.Δ.
Στην λεπτομερέστερη επεξεργασία των δραστηριοτήτων της Αρχής που θα γίνει στο άμεσα προσεχές διάστημα θα συζητήσουμε με τους αρμοδίους της Δ.Δ.-Ε για την εξειδίκευση διαφόρων πτυχών του Συμφώνου Ακεραιότητας και την προσαρμογή τους στα καθ΄υμάς.

Η βασική τομή στον τομέα των Δημοσίων Συμβάσεων που επιδιώκουμε με την συνολική παρέμβαση που επιχειρούμε και που την διακρίνει από προηγούμενες παρόμοιες προσπάθειες είναι ότι:
•    Παρεμβαίνουμε στην θεραπεία των γενεσιουργών αιτιών για τις αποκλείσεις και τις υπερβάσεις (πρόδρομες εργασίες, δέσμευση τιμήματος, υποχρέωση συντηρήσεως ,βελτίωση παραγωγής και ελέγχου μελετών κλπ).
•    Καθιερώνουμε άμεσα μέσω του Σ.Ε.Π. που ήδη λειτουργεί τόσον την δημοσιότητα σε όλες της πράξεις της διοίκησης του δημοσίου όσον και τον διαρκή έλεγχο στην εξέλιξη του έργου.
•    Παρεμβαίνουμε με τους αναβαθμισμένους ελεγκτικούς μηχανισμούς που διαμορφώνουμε άμεσα και συστηματικά στις αποκλίσεις που θα εμφανιστούν και οι οποίες δεν θα είναι πλέον ευχερές να αποκρυβούν.
•    Καθιερώνουμε ολοκληρωμένο σύστημα ποινών πέραν του ποινικού δικαίου, διοικητικού και οικονομικού χαρακτήρα ώστε αφενός μεν να υποχρεώνεται κάθε εταιρεία να διενεργεί εσωτερικό έλεγχο με μεγαλύτερη αυστηρότητα, αφετέρου δε να καθιστούμε λόγω των άμεσων και οικονομικά επαχθών ποινών απρόθυμες τις εταιρείες στο να μετέρχονται τέτοια μέσα και επομένως να μην αφήνουν περιθώρια σε στελέχη τους να ακολουθούν αυτά τα μονοπάτια προκειμένου να διεκδικήσουν συμβάσεις.
Ε) Κυρίες και Κύριοι, είναι κοινότοπο να μιλήσουμε για μια επανάσταση συνειδήσεων. Ας αρκεστούμε στην επανάσταση του αυτονόητου που δεν είναι περισσότερο εύκολη.
Το ίδιο το σύστημα της δημόσιας ζωής πρέπει να αυτoμεταρρυθμιστεί στο σύνολό του. Δεν υπάρχει πιθανότητα επιτυχίας:
•    Όσο πολίτες / εκλογείς ψηφίζουν τους εκπροσώπους τους με κριτήριο πελατειακό, ατομικού συμφέροντος και όχι για το γενικό καλό.
•    Όσο εργαζόμενοι προτάσσουν το κριτήριο της προσωπικής καριέρας ή της κομματικής ένταξης και όχι της αφοσίωσης στην αναβάθμιση της υπηρεσίας για την εξυπηρέτηση του πολίτη.
•    Όσο Μ.Μ.Ε. και δημοσιογράφοι διαχειρίζονται επιτηδείως το εργαλείο της ενημέρωσης για την προώθηση συγκεκριμένων συμφερόντων και προσώπων.
•    Όσο επιχειρηματικές δυνάμεις επιδιώκουν τη -με κάθε τρόπο- επικράτησή τους αδιαφορώντας για το ήθος των συναλλαγών και το κοινωνικό συμφέρον αντί ο επιχειρηματικός ανταγωνισμός τους να εξελίσσεται και ως άμιλλα κοινωνικής ευθύνης.
•    Όσο λειτουργοί της δικαιοσύνης εντάσσονται με ευκολία σε κομματικούς σχεδιασμούς απεμπολώντας την αυτονομίας τους.
•    Όσο πολιτικοί ξεχνούν το λόγο για τον οποίο τους δόθηκε η εντολή να είναι στη Βουλή ή να κατέχουν δημόσιο αξίωμα, επιδιώκοντας να είναι υπέρμετρα χρήσιμοι στον εαυτό τους αντί να διαθέτουν τις δυνάμεις τους για την πρόοδο της χώρας και τη βελτίωση της ζωής των πολιτών.
Όλα τα παραπάνω και πολλά ακόμη συντηρούν ένα κλίμα διάχυτης καχυποψίας και αμφισβήτησης θεσμών και προσώπων.
Σε αυτό το πεδίο ανθεί η συναλλαγή, η αδιαφάνεια και τελικώς η διαφθορά.
Αυτή η κρίση σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό αφορά όλο τον κόσμο.
Βλέπουμε ότι χώρες με καλή μαρτυρία αποδεικνύονται ιδιαίτερα εκτεθειμένες σε κριτική για αδιαφάνεια και σκάνδαλα. Το ίδιο και ιδιωτικές εταιρείες παγκόσμιου βεληνεκούς ότι συστηματικά επιδίδονται στην εξαγορά συνειδήσεων και υπογραφών.
Η Ελλάδα μπορεί να περάσει από το –Α (μείον Άλφα) της αδιαφάνειας και της ασυδοσίας στο +Α (συν Άλφα) της ανάπτυξης, της ασφάλειας και της αισιοδοξίας.
Η Ελλάδα ούτε να μοιάσει ούτε να μη μοιάσει. Να γίνει αυτό που θέλουμε. Γι’ αυτό επείγει η εφαρμογή συγκεκριμένης πολιτικής με αλλαγές:
•    Στον εκλογικό νόμο που προάγει την αυτονομία της πολιτικής και τον περιορισμό του αριθμού των Βουλευτών στους διακόσους (200).
•    Στο πόθεν έσχες για όσους έχουν λόγο και ρόλο στη δημόσια ζωή.
•    Στον έλεγχο και την αξιολόγηση στελεχών και εργαζομένων σε όλες τις βαθμίδες.
•    Στην αξιοποίηση της τεχνολογίας για την πιστοποίηση κανόνων και την τήρησή τους από επιχειρηματικές δυνάμεις και οργανισμούς.
Θα έλεγα αλλαγές τώρα και αλλαγές παντού.
Μια Ελλάδα ασφαλής και αισιόδοξη γιατί να μην είναι μια Ελλάδα αυτονόητη;
Iδού το ερώτημα. Η απάντηση ανήκει σε όλους μας.

 

Θεσμοί